Karabela portugesen eta marmoken lehen oldeak prentsan isla izan zuenean joan den hilean, horrekin batera kostatik hainbat milietara flotatzen zegoen hondakin-orban handia ere berri izan zen. Orban hori, besteak beste, Donostiako hondatzetan biltzen ari zen zabor piloaren jatorria izan zitekeela aipatu zen.
Hondartzara iristen den karabela-kopurua murrizteko salabardo bidez harrapatzen dituzte artean itsaso zabalean daudenean. Karabelak eta marmokak gogaikarriak dira. Inork ez du gustuko horien heldua igerian ari denean. Esperientziaz diotsuet. Alabaina naturalak dira; haizeek eta korronteek ekartzen dituzte kostaldera. Aitzitik, goizero Euskal Herriko hondatzetan biltzen diren zaborrak gizakion zabarkeria dute jatorria eta naturaletik gutxi, enborren bat ez bada edo.
Gogaikarria era bada zabor hori, baina gutxien-gutxienik ikusteko modukoa denez bildu egin daiteke. Begiz ikusten ez duguna gogaikarria ez zaigu apika gertatzen, baina itsas biziarentzat gogaikarri baino gehiago izan daiteke. Ez naiz ari Mexikoko golkoan BPren plataformaren isuri ikusgarriaren ondorioz uretan esekitako petrolio-partikulei buruz, baizik eta egunero egunero-egunero baliatzen ditugun plastikoei buruz baizik.
Itsaso zabalean flotatzen ari den plastikoa bistarako desatsegina da jakina. Zenbait itsas animaliarentzat arriskugarria izan daiteke. Leitu izan ditugu berriak non esaten den dortoka baten urdailean plastikozko jostailu bat topatu dela edo fokak itsasoan jitean dauden sareetan harrapatuta gelditu direla. Penagarria da hori. Hala eta guztiz ere itsasoan botatako plastikoek horren agerikoa ez den beste arrisku bat ere badute. Plastikoek ehunka urtetan iraun dezakete ingurugiroan, baina degradazio- eta endekatze-prozesuak ere jasaten dituzte, adibidez, eguzkiaren izpi ultramoreen eraginez. Fotodegradazioak hauskortasuna handitzen du eta ondorioz plastikoak puska txikitan zati daitezke eta puska horiek gero eta txikiagoak izan. Horren ondorioz, ez dago hondartzarik munduan mikroplastikorik ez duena. Konfeti plastiko horrek asko kezkatzen ditu zientzialariak itsas bizidunen elikatze- eta ugaltze-prozesuetan eragin dezakeelako. Mikroplastiko horiek ornogabe txikien elikatze-apendizeak edo digestio-hodiak blokea ditzakete, adibidez. Bestetik plastikoek izaten dituzten gehigarriak pozoitsuak izan daitezke itsas bizidunentzat.
Itxura batean plastiko handiek kalterik ez diote egiten karabela portugesari, bidaide izan baitaitezke. Mikroplastikoek egingo al diote?
Honatx testua euskaraz jaso dudan moduan:
"Geu, Europako kargu hautatu gisa, finantza merkatu eta bankuak arautzeko eginkizunarekin, egunero igartzen dugu finantza eta banku industriak egiten duen presioa sektore hori arautzen duten legeetan eragiteko.
Enpresa horiek haien ikuspegia entzunaraztea eta legegileekin eztabaidatzea ez da harritzekoa. Baina, gure iritziz, lobbying jarduera horren ahalmena eta horren aurkako esperientzia faltaren artean dagoen desoreka arrisku nabaria da demokraziarentzat. Egiaz, lobbying jarduera hori beste batzuenarekin orekatu beharko litzateke.
Ingurugiro eta osasun publikoan, gobernutik kanpoko erakundeek (GKE) berezko esperientzia garatu dute, korporazioek dutenaren aurrean ikuspegi ezberdina ematen duena. Gauza bera gertatzen da politika sozialetan eta industria harremanetan, enplegugileen ahotsa sindikatuek orekatzen dutelarik. Eztabaida hauek ikuspegi ezberdinak entzuteko aukera ematen diete kargu publikoei. Baina finantza jardueran ez da horrelakorik gertatzen. Ez sindikatuek eta ez GKEek ez dute garatu bankuen esperientziari aurka egiteko gai den ezer.
Hori dela eta, gaur egun ez dago gizarte zibilean kontrabotere nahikorik.
Hutsune honek ez du baztertzen guk geuk gure berezko esperientzia gara dezagun, sektorearengandik autonomoa dena, ez eta gure lana egin dezagun, baina desoreka hau, gure ustez, arrisku nabaria da demokraziarentzat.
Desoreka hau elite politiko eta finantzarioen artean dagoen lotura eta hurbiltasun handian kokatu behar da.
Gauza jakina da Estatu Batuetan Goldman Sachs eta gobernuaren artean dauden harreman eta loturak. Baina hurbiltasun hori ez da txikiagoa Europan. Hurbiltasun honen ondorioz, finantza sektorearen argumentuei norabide bakarreko arreta sor daiteke eta erabakiak influentzietatik aske hartzeko politikoen gaitasuna nabarmen oztopatzen da. Egiaz, finantza egituren krisialdiari eman beharreko erantzun politiko egokiaren faltak populismoa elika dezake, emozioetan oinarritutakoa, arrazoietan baino gehiago.
Hori dela eta, finantza eta bankuen araupenaz arduratu behar diren hautaturiko Europako kargu gisa, dei egiten diogu gizarte zibilari (GKEak, sindikatuak, ikertzaile akademikoak, think-tanks, …) gobernutik kanpoko erakunde bat edo batzuk sortzeko asmoz antola dadin. Honen helburua, eragile handiek (bankuek, aseguru erakundeek, hedge funds, etab. …) finantza merkatuetan dituzten jardueretan expertise alternatiboa garatzea izango litzateke. Bai eta azterketa hau modu egokian komunikabideei jakinaraztea.
Ildo politiko ezberdinetako hautatutako ordezkariak izanik, iritzi ezberdinak izan ditzakegu hartu beharreko neurriei buruz.
Hala ere, bat etortzen gara iritzi publikoan sortarazi nahi dugun arreta handiago honetan demokraziaren kalitaterako arrisku honi buruz.
Europako Parlamentuko kide guztiak eta parlamentu nazionaletako kideak gonbidatzen ditugu gure dei honekin bat egiteko.
2010eko Ekaina.
Oso egokia izango litzateke Aralarrek parlamentuetan eta ganbera legegileetan dituen ordezkariek adierazpen honekin bat egitea.
Egoerari buruzko analisia eta testigantza aurki dezakezue esteka honetan, bertatik mundura errealitatearen beste irakurketa bat zabaldu nahian, komunikabideetan agertu ohi ez dena.
Daniel Cohn-Bendit es uno de los líderes de Europe-Ecologie y compañero de grupo parlamentario de Aralar en el Parlamento Europeo. En la sesión de ratificación por el Parlamento de la Comisión Europea que lidera Durao Barroso pronunció un encendido discurso, que no tiene desperdicio ni en forma ni en contenido y que merece la pena verse aunque no se sepa el francés.
Los blogeros de Zuzeu han colgado el vídeo en está dirección: http://zuzeu.com/2010/02/10/daniel-cohn-benditek-diskurtso-gogorra-europako-parlamentuan/.
Lenguas y Libertad de Expresión
Joan Garí
El caso gallego, con las disparatadas aventuras de Núñez Feijóo, ha puesto de nuevo a las lenguas de actualidad. Resulta curioso comprobar cómo, de un tiempo a esta parte, cualquier indocumentado te endilga, en cuanto sale el tema a colación, aquello de que “los padres tienen derecho a elegir la lengua de la escuela de sus hijos”. Pues, señores, lamento informarles de que esto no es así. Sí, ya sé que lo repiten, como un mantra, brillantes intelectuales ex marxistas ahora abrazados, como el borracho a su farola, a la fe “liberal”. Pero ni en España ni en ningún país civilizado los padres eligen lo que sus hijos aprenden en la escuela. Por eso no hay, por ejemplo, ningún catalán que pueda optar por no saber castellano y, de la misma manera, tampoco puede haberlo que no sepa catalán. La ley dice que los alumnos han de acabar su período de escolarización obligatoria sabiendo ambas lenguas porque las dos son oficiales en Catalunya. Y si una de las dos –caso del catalán- está en desventaja por razones sociolingüísticas, entonces hay que privilegiar su uso escolar. Y eso no es optativo: todo ciudadano residente en Catalunya ha de cumplir la ley.
Los padres, pues, no pueden “elegir” la lengua de enseñanza como tampoco pueden elegir si sus hijos deben aprender o no matemáticas, o una lengua extranjera, o Educación Física o cualquier otra materia del currículum. La libertad de los padres acaba donde empiezan las libertades de la sociedad. Y esto no es un capricho totalitario: es el fundamento de la civitas democrática. Que alguien se lo explique, por favor, a Fernando Savater y sus émulos más pizpiretos.
Berripaperean leitutakoari jaramon egiten badiot Irungo udalak egon trenbideak okupatzen duen espazioan gune ekonomiko berria eraiki nahi du eta 4.500 lanpostu sortuko omen dira. Lanpostuen kopuruak atentzioa deitu zidan, hagitz handia iruditu baitzitzaidan. Ziifra hori posible al da? Dakusagun.
Berrian ez dago oso garbi zein azalerakoa izango den gune ekonomikoa tokiren batean 'más de 100.000 metros cuadrados' esaten baita eta aurreraxeago 'la actuación abarcaría 380.000 de los 530.000 metros cuadrados, es decir, el 60% de la superficie que separa la Variante de la N-I del barrio de Belaskoenea'. Eman dezagun bigarren zifra ontzat. Posible al da 380.000 metro koadrotan horren beste lanpostu sortzea? Informatu naizenez poligono industrial bat eraikitzen denean gehienez ere azaleraren % 50a usatzen da pabiloiak egiteko eta gainerakoa bide, kale, aparkaleku eta gainerakoak antolatzeko izaten da. Beraz, 190.000 metro koadrotan geldituko litzaiguke gainazal-erabilgarria. Gainazal horretan 4.500 lanpostu kokatu behar badira, lanpostu bakoitzak 42,22 metro koadro izango ditu, baina atzen zifra hori ez da ohizko parametroetan sartzen. Enpresa batean langile bakoitzak 100 metro koadro behar izaten ditu lanean eroso aritzeko.
Matematikak ez du engainatzen 4.500 lanpostu sortzeko 450.000 metro koadroko gainazal erabilgarria behar da gutxienez eta ez da hori Irungo kasua, are gutxiago, kontuan izaten badugu bertan jarri behar omen diren jarduerak ez direla eskulanean intentsiboak: merkataritza-zentroa, ostatuak, unibertsitate-campusa eta baita 1.000 etxebizitza ere.
Sobra ere, Irungo alkatea eta matematika ez dira oso ondo ezkontzen edota askok jausten diren bekatu berean jausi da, alegia, zifra handietatik tira eta jendea zorabiarazi proiektuaren egokitasuna justifikatzeko.
1980ko hamarkadan sortutako kontzeptua da negu nuklearra; gerra hotzaren
garaikoa. Laburtuz, bi superpotentzien arteko gerra nuklearrak Lurra
inguratuko zukeen atmosferan eskegitako hautsezko geruza sortuko
zukeen, bertan hainbat urte iraungo zukeena. Geruza horrek
eguzki-izpikak lurrazalera iristen eragotziko zukeen, batez besteko
tenperaturak negutakoetara jaitsiko ziratekeen, uztak galdu egingo
ziratekeen, gosetea etorriko zatekeen, … Nahikoa artsenala bazuten potentzia nagusiek bestela ere mundua suntsitzeko: 15 bat mila buru nuklear SESBek eta 10.000 inguru AEBk.
Arriskua gerra hotzaren urtzearekin joana zela uste nuen. Aspaldi negu nuklearraren berri ez nuen. Alabaina, Scientific American
aldizkariaren urtarrileko alean publikatutako artikulu batean Alan
Robock eta Owen Brian Toon klimatologoek arriskua ez dela desagertu
abisua ematen dute. Izan ere, beren iritzian negu nuklearraren mamua ez
zen gerra hotzaren amaierarekin uxatu.
Beren aburuz, gerra
nuklear erregional batean atmosferan injektatuko litzatekeen hautsa
nahikoa izango litzateke negu nuklearra planeta osora ekartzeko. Eredu
klimatikoei buruz pilatu den jakintzak eta ordenadore bidezko
simulazioan irabazi den kalkulu-ahalmenak modelizazioan beste faktore
batzuk ere kontuan hartzea ahalbidetu dute. Emaitza argia izan omen da,
ez da beharrezkoa gerra nuklear global negu nuklearra eragiteko.
Zer
da gatazka nuklear erregionala? Zein neurrikoa? Ba esaterako Indiaren
eta Pakistanen artekoa izan daiteke hori. Pakistanek 60 bat buru
nuklear dauzka eta Indiak 50. Beren artsenal nuklearra elkarri botako
baliokete nahikoa izango litzateke negu nuklear globala eragiteko.
Egileen arabera hori gertatzea ez litzateke harritzekoa izango baldin
eta bi estatuok gerran hasiko balira, Pakistanen indar konbentzionalak
Indiarenak baino dexentez ahulagoak izanik tentatuta egon daitekeelako
bere burua nuklearraren bidez defendatzeko.
Espero dezagu
horrelakorik ez gertatzea, baina Rocock-ek eta Toon-ek marrazten dute
aukerak armairutik atera du negu nuklerraren mamua.
idatzitakoa ikusi ostean bere hitzak leitzea gonbidatzen zaituztet. Zorrotz eta argi azaltzen du arazoaren muina.
Bad Science liburua dut oheburuko. Ben Goldacre mediku eta zientzia-dibulgatzaile britainiar gazteak idatzitakoa da.
Zein
da bada Benek salatzen duen zientzia txar hori? Hitz potolo eta
itxurazko lengoaia zientifikoa usatuz saldu nahi izaten dizkiguten
klase guztietako salgaien, terapien, gehigarri nutritiboen eta
enparauen kontra egiten du suhar bereziki. Biluztu egiten du
antioxidatzaileen, homeopatiaren, omega 3ren, benecol-en eta antzekoen
gibelean dagoen zientziaren zientifikotasunik eza; etsenplurako, zein
trikimailu erabiltzen diren azterketa bati zientifiko itxura emateko
horrelakorik deus ez duenean. Halaber, oso argi eta klaru esplikatzen
du zer diren plazebo efektu eta esperimentu itsu bikoitz moduko
kontzeptuak.
Bart nutrizionistei egurra ematen dien kapitulua
leitu nuen. Osasuna hobetzeko eta gaixotasunak saihesteko saldu nahi
dizkiguten mirakuluzko molekula, konplexu, terapia, dieta eta antzekoen
atzean normalean dagoen egia txikia eta markertin handia deskribatzen
ditu. Honela bukatzen du:
'If I was writing a lifestyle book
it would have the same advise on every page, and you'd know it all
already. Eat lots of fruit and vegetables, and live your whole life in
every way as well as you can: exercise regularly as part of your daily
routine, avoid obesity, don't drink to much, don't smoke, and don't get
distrated from the real, basic, simple causes of ill health. But a we will see, even these things are hard to do on your own, and in reality require wholesale social and political changes' (azpimarratua enea)
Erabateko aldaketa sozial eta politikoak eskatzen ditu Goldacrekek zientzia txar horri aurre egiteko eta bat egiten dut berarekin. Aldaketa sozialak sozietatearen hezkuntza zientifikoaren alorretik datoz, pertsonak izan daitezen gai detektatzeko saldu nahi diotena zientziaren paperarekin bilduta baldin badago ere barruan zientifikotik gutxi duela eta asko feria hitzontzien jardun eta etorri amaigabetik. Urlia bereizteko gauza izan dadila inolako esnekik, halako edo honelako gehigarria izanik ere, ez duela kolesteroletik libratuko baldin eta animalia-gantza ugariko eta barazki gutxiko jan-ohiturak badauzka.
Aldaketa politikoak produktu mirakuluzkoen salmentaren, banaketaren eta publizitatearen arautze zorrotz batetik etorri beharko luke, alde batetik, eta, bestetik, hezkuntza-sistemaren berrantolaketatik herritarrek jakintza zientifikoko oinarri sendoak izan ditzaten lortze aldera. Botere politikoak lehenak izan beharko lirateke klaru izaten osasunaren alorrean bidezidorrik ez dagoela, baina, akaso, hori indarrean dugun jardun politikoaren filosofiaren muinaren aurka doa. Bestalde, interes ekonomiko handiak daude tartean. Adibidez, nutrizio-osagaien industriak gizartean irudi ona ematea lortu du, industria farmazeutikoak edo bioteknologikoak lortu ez dutena, baina sarritan bi industria horien atzean interes ekonomiko eta jabe berak egoten dira. Halaber, merkatuan sartzeko eta produktua saltzeko antzeko marketin-teknikak eta hizkera sasi-zientifikoa usatzen dituzte. Lantegia ez da erraza!
Artikulu hori zuekin konpartitzea deliberatu dut, zuen interesekoa ere izango delakoan. Honatx jo behar duzue: http://exaps.blogspot.com/2009/12/mas-transparencia-tambien-es-mas.html.
'Zergatik ez zarete juntatzen?'. 'Sozialistek eta fazista horiek egin badute, zergatik ezin dugu guk hori egin?' Argudio bera erabili dute biek, hots, PP eta PSOE beren diferentzien gainetik bat egiteko gauza izan badira, zergatik gu abertzaleok edo, sikiera ezkerreko abertzaleok ez gara gai gauza bera egiteko. Batzen gaituenari begiratu behar diogula, ez desberdintzen gaituenari, … Erreguaren tonua sumatu diet biei.
Sakatu hemen
Esa extraña sentencia del juzgado número 6 de Alcorcón dada a conocer la semana pasada. Un juez, un presunto ser humano racional, se enfrenta a un caso de divorcio. La madre pide poder trasladar a sus hijas a Vigo. El presunto ser humano racional, en este caso en el papel de juez, le niega el derecho a la madre. Da motivos, claro. El más llamativo es el siguiente: dice que si las niñas dejan su colegio en Alcorcón y son escolarizadas en Vigo lo van a pasar muy mal, porque se verían inmersas en la lengua gallega. Hay muchas formas de tortura, pero convendrán ustedes conmigo que hablar gallego debe de ser una de las más perversas. Pero prosigamos. Se pregunta el presunto: porque, en definitiva, ¿para qué sirve el gallego? Y se contesta: pa ná, claro. En sus propias palabras: no tiene esa lengua “ninguna utilidad práctica, más allá del ámbito de aquella comunidad autónoma”.
Qué bonito es ser juez. Puedes decir las barbaridades más floridas y no pasará nada siempre y cuando te atengas a la prosa funcionarial que viene al caso. ¿Cómo explicarle a este ser humano presuntamente racional que los idiomas sirven para comunicarse en un ámbito determinado y que todos los idiomas y todos los ámbitos son operativos si cumplen su función? ¿Cómo hacerle ver que no hay ningún idioma ungido por la mano de Dios (ni siquiera el español, aunque le cueste creerlo), sino que todos son hijos de las mismas contingencias? No me quedan palabras. Sólo unas pocas más: el ser humano racional presuntamente juez se llama Alejandro José Galán Rodríguez. Para que conste en la historia local de la infamia.
Hiztunez milioidunak dira ketxua, kitxua eta aimara. Mendeetako bazterketa soziala pairatu dute hizkuntza horiek eta horien hiztunek. XXI. mendearen hasiera arte bizirik irautea lortu dute, baina azkar desagertzeko arrisku bizian daude. Atzen urteotan nolabaiteko ofizialtasuna lortu dute eta hezkuntza elebidunaren aldeko apustua egiten ari dira agintari politikoak, itxura batean behintzat. Datu adierazgarri batzuk eman zizkiguten Cuscoko jardunaldi batean. Cusco inguruan eginiko azterketa soziolinguistiko batena zen. Hauxe datua: 11 urtetik gorakoen artean ketxua ama hizkuntza da mendialdeko komunitate indigenetan ia ehuneko ehunean; 11 urtetik beherakoetan %75 inguruk baino ez du ketxua ama hizkuntza. Amildegiaren ertza. Ez da harritzekoa gurasoen jarrera-aldaketa hori kontuan hartzen bada, pobreziaren eta ketxuaren arteko lotura erraz egin daitekeela. Gaztelaniaz egitea ikusten dute pobreziatik eta marjinaziotik ateratzeko modua.
Ketxuak, kitxuak eta aimarak defendatzaileak ere badituzte jakina eta sutsu ari dira lanean beren hizkuntzaren eta kulturaren biziraupena segurtatzeko. Alabaina, iruditu zait horietako zati oso adierazgarri bat atzera ari dela begira, inken garai loriatsuetara, jatorrizko hizkuntza komunitate indigenekin lortzen dutela eta ez mundu modernoarekin. Kezka handia sortzen dit horrek, bide horretatik bidaia luzerik ez dagoelako egiterik. Euskaldunok ondo dakigu hori.
Beste puntu batek ere harritu nau. Komunitate horien artean ez dago sentimendu abertzalerik. Peruko ketxuak, esaterako, oso perutar sentitzen dira oro har eta Boliviakoak oso boliviar. Badute, jakina, mugak gainditzen dituen kultur sentimen bat, baina horrek ez du, orain arte adierazpen politikorik izan. Hala ere, garai berri baten atarian egon gaitezke, Perun topo egin bainuen mugimendu politiko ketxua bateko emakumezko batekin. Mugimendu horrek izaera lokala du, artean, baina 4-5 alkate dituzte jada. Oso garbi dute bere jardun politikoaren ardatzetako bat hizkuntza eta kultura ketxua defenditzea dela. Esperantzarako izpi bat izan daiteke hori Peruko komunitate ketxuarentzat, aldarri kultural-linguistikoa helburu politikoen esparrura eraman delako estreinako aldiz.
Iluntzen hasia zen eta ilunabarra zeharo ilundu zait, baita gogoa ere. Ez dakit eta ez dut sumatzen Garzonen operazioaren atzean eta hori bultzatu duten ideologo politikoen atzean (segur bainago Garzonek bulkada politikoa izan duela), benetako arrazoia eta intentzioa zeintzuk diren Arnaldo, Rafa eta gainerakoak atxilotzeko. Seguru dudan gauza bakarra, ekimen horrek ez diola laguntasunik emango 'euskal gatazkari' irtenbideak bilatzen; oztopo eta enbarazu izango dela hain justu.
Beude nire kexu eta kezka publikoak!
Miren, Arnaldo eta enparauak kalean ikusi nahi ditut, hitzaren borrokan haiekin aritzeko aukera izateko.