Pertsona horietako kasu bakoitzean delitu zehatzen bat egin duen zantzuak baleude, kasu horietan ireki beharko lirateke ikerketak, eta frogarik balego, orduan atxilotu. Baina azken urteotan Zigor Kodeko oinarrizko arau hori alde batera utzi eta, makro-sumarioen bidetik, delitua kolektiboa izatera pasa da, bultzada politikorik gabe ulertezina litzatekeen aldaketa eraginez Espainiako justizian. Horren aurrean, horren kontra agertu da gizartearen gehiengoa eta, bestelako giza eskubideen urraketak salatzearekin batera, justiziaren jokamolde hori ere salatu du behin eta berriro. Horrela egiten jarraitu beharra dago, zuzenbidezko estatu batek eman behar dituen gutxieneko bermeak izatea nahi badugu behintzat.

Hori izan zen, besteak beste, larunbatean atxiloketa horiek salatzeko Bilbon elkartu ginen milaka lagunen arrazoi nagusietakoa. Baina horrekin batera, egunotan izan diren kale-borroka ekintza guztiak, arbuiagarriak ez ezik, kalterako direla salatu nahi dugu. Guztionak diren baliabide publikoak erretzearekin zer arraio lortzen den ia inork ulertu ez arren, argi dago lortzen duten bakarra Segi indarkeriarekin lotu nahi dutenei argumentuak ematea dela. Eta, ondorioz, Espainiako justiziaren gehiegikerien aurrean dagoen kritika arintzea eta estaltzea. A ze ekarpena!

Hori dela eta, salaketaz harago, gazte gehiago kartzelatzen ikusi nahi ez dugunok gogoeta ere egin behar dugu. Gogoeta egin eta arduraz jokatu. Indarkeriaren aurrean jarrera akritikoa izan duten ezkertiar eta abertzaleek argi adierazi behar diete euren gazteei: indarkeriak ez ditu gatazkak konpontzen, gaiztotu baizik; indarkeriaren erabilerak kartzelara edo heriotzara eramaten du, ez beste inora. XXI. mendean indarkeriaren aldeko hautua egitea, samina eragiteaz gain, norberaren bizitza pikutara botatzea besterik ez dela. Argi hitz egin behar zaie gazteei eta bide horrek nora daraman zehatz-mehatz esan. Kontrakoa egitea datozen belaunaldiekiko dugun arduraz paso egitea litzateke; gure seme-alabek etorkizun beltza, gurea baino beltzagoa, izango dutela onartzea, besterik gabe.

Eta gazteei ere mezu zuzena helarazi nahi diegu: estatuaren eraso eta gehiegikeriei buruarekin erantzun behar diegu, ez tripekin! Betiko dinamikek betiko erantzunak eragiten dituztelako; kale-borrokaren ekintzekin erantzuteak atxiloketa gehiago, sufrimendu gehiago, kartzela gehiago besterik ez dakarrelako. Noam Chomsky-k zioen bezala, «indarkeriaren eremuan sartzea, haiek indartsu diren eremuan sartzea» delako. Estatu espainiarraren ahulgunea gehiengo demokratikorik ez izatea delako eta, beraz, borroka eraginkorra borroka politikoa delako.

Bada garaia zenbait galdera egiten hasteko. Anje Duhalderen kantuak dioen bezala: Zenbat samin?/ zenbat malko?/zenbat ohe huts eta hildako?/ Zer behar da bizirik irauteko?/ Zenbat noiz arte?/Zertarako? Galderak egin eta erantzun desberdinak eta hobeak izan badirela sinetsi. Hortik abiatuta bakarrik aldatuko dugu egoera. Aldiz, betiko erantzunek betiko dinamika elikatzen jarraituko lukete.  Norberak erabaki dezala.

Berria egunkarian argitaratutako iritzi artikulua, Oxel Erostarbe legebiltzarkidearekin batera sinatua.

Valoración del informe del ARARTEKO en relación a la

“Atención institucional a las víctimas del Terrorismo en Euskadi”

Una primera cuestión previa de forma. No nos ha parecido ni oportuno, ni correcto, que un informe de este calado, sobre un tema tan complejo y delicado haya sido presentado al parlamento en un periodo inhabil, y por tanto no haya sido presentado a los distintos grupos representados en él. Creemos que esta institución se debe al parlamento en su conjunto, no solo a su presidenta y por tanto los informes deben ser presentados ante la comisión de derechos humanos, en el que todos los grupos puedan valorar su contenido. Esta petición ya se lo hemos traslado al propio ARARTEKO y esperamos que de aquí en adelante se proceda con más diligencia  hacia la pluralidad representada en la cámara.

En cuanto al contenido, se trata de un informe que se ha demorado en el tiempo, como la propia institución reconoce, y no recoge los pasos y el camino que hemos desarrollado otras instituciones como el propio parlamento o el GV para ir avanzando en esta materia, por lo que parte de una visión más reducida del universo de las víctimas de lo que este mismo parlamento ha trabajado en los últimos años.

Aunque el propio ARARTEKO argumenta que uno de las razones por las que se ha retrasado el informe es precisamente que “las iniciativas de las instituciones y administraciones públicas en el ámbito de la atención a las víctimas del terrorismo se han incrementado y ha costado más de lo previsto incorporarlas al informe”, sin embargo, no incorpora ni el informe de la Dirección de Atención a las Victimas del Terrorismo, ni el informe de la Dirección de Derechos Humanos presentado en este parlamento en junio de 2008, en relación a las víctimas que no son de ETA.

Si incluye  las víctimas de otros grupos armados en los listados, pero no en los testimonios recogidos. Y no hay ni una sola mención a lo que la propia Directora de la Oficina de Atención a las Víctimas del Terrorismo, Maixabel Lasa dijo en comparecencia este mismo mes de junio en relación a las víctimas que se han quedado fuera de la ley, y que estaban recogidos en el informe de la dirección de derechos humanos:

 “A nuestro juicio, el desarrollo de la idea de la deslegitimación de la violencia terrorista requiere, para ser creíble y completa, una respuesta de los poderes públicos a todas las situaciones de victimización injusta provocadas ene l marco del contexto violento vivido en Euskadi en las últimas décadas… Que responda a parámetros de justicia, de la que son acreedoras todas aquellas personas que sufrieron un mal que no se merecían.”

Es más, afirma que  es “complementario” cuando  deberían decir que no aporta novedades respecto a lo ya realizado sobre las víctimas de ETA en otros informes. Incluso lo dicen: “el estudio específico de las victimaciones cuyo análisis fue encomendado paralelamente a la Dirección de Atención a las Víctimas del Terrorismo y a la Dirección de Derechos Humanos queda, en principio, fuera del objeto de este texto”, Con lo cual están diciendo CLARAMENTE que este informe trata sólo de las víctimas de ETA, y en ese caso no se debería titular y da a entender que es sobre todas las víctimas del terrorismo.

Por tanto, tenemos más de los mismo que se ha hecho en los últimos años, pero sin recoger lo más novedoso, que es el camino recorrido para ampliar la mirada, que insisto recoge también la comparecencia última de Maixabel Lasa. Más de lo mismo, porque todo el trabajo está fundamentado en las víctimas de ETA: análisis, datos, experiencias de victimación, relatos, conclusiones… sólo se escapa el anexo en el que muestra una tabla personalizada de víctimas en las que han incorporado otras autorías, sin ser todas. Desde la explicación del origen (p.39) dice taxativamente que “la elaboración de este informe extraordinario responde a un compromiso profundo de la institución del Ararteko con las víctimas del terrorismo y sus derechos, particularmente necesario ante la persistencia de la acción terrorista de ETA”. Da a entender que para el ARARTEKO ese “compromiso profundo con las víctimas del terrorismo y sus derechos” es sólo con las víctimas de ETA.

Lo vuelve a decir en la página siguiente “ La institución del Ararteko se ha centrado en la víctimación terrorista producida y que se está produciendo en la CAPV. No es cierto, sólo se fija en un colectivo, que evidentemente es mayoritario, pero no el único. Y que eso se haga tras conocerse las cifras de junio de 2008, no es comprensible. Ene l informe de la Dirección de Victimas del Terrorismo en relación a las víctimas de otros grupos armados se citan 66 muertos y 63 heridos. Todas estas personas adquieren los requisitos para ser consideradas “víctimas del terrorismo”. Además, no puede decir el Ararteko que no quiere inmiscuirse un año después, ya que en el informe de DDHH se mencionan 109 personas muertas o desaparecidas y 538 víctimas heridas por actuaciones abusivas de las fuerzas de seguridad de estado, fuerzas para-policiales o extrema derecha.

Por eso es incomprensible que amplíe el abanico del concepto de víctima  sólo a los amenazados por ETA y no a estos otros colectivos. En ese sentido, queremos resaltar  que es una buena aportación la recogida de testimonios en primera persona de las víctimas de persecución, pero la ampliación a la mirada no se puede quedar ahí. En esta cuestión se ha avanzado ya, se viene realizando un trabajo que además la propia directora de víctimas ha dicho que quiere retomar para profundizar en ello, y en este camino, este informe parcial no solo no aporta ninguna novedad, sino que retrocede. De ahí nuestra visión crítica: no puede ser que para cuando avanzamos un paso en un tema tan delicado como este, se intente retroceder dos.

Pero además de retrotraernos a esta visión más reducida, en la parte final del informe, en el apartado de conclusiones y recomendaciones, el Ararteko entra más de lo que es habitual y lo que le corresponde, en debates políticos que aún están abiertos en nuestra sociedad.

• En relación con el derecho a la participación apoya sin tapujos una pretensión política de algunos partidos y algunas asociaciones de víctimas cuando dice “Se debe considerar la demanda de las víctimas, apoyada en evaluaciones científicas, de poder contribuir con sus testimonios directos en las aulas”. Esta es una cuestión que PP y PSE quieren modificar en el Plan para la Educación para la Paz que contó con el apoyo mayoritario de esta cámara y que es un debate pendiente. También hay estudios pedagógicos y científicos que avalan la tesis contraria. Se pueden trasmitir las vivencias de la victimación sin la presencia directa en las aulas, que apareja muchísimos problemas

• En relación al derecho a la Justicia marca también su posición en un debate que está abierto también, cuando dice que estudiará las iniciativas de la inclusión del terrorismo en el catálogo de los crímenes internaciones que son competencia de la Corte Penal Internacional.

• Pero lo más grave es cuando en relación al derecho a la verdad dice que “debe reconocerse social e institucionalmente que las víctimas del terrorismo, incluyendo las personas amenazadas, representan un verdad política porque han sido atacadas y/o amenazadas por simbolizar la pluralidad ciudadana de la sociedad vasca y defender la libertad.

Esta afirmación que en el pasado ya había realizado algún líder de derechas y algunos portavoces de algunas asociaciones de víctimas, ha sido rechazado por el resto de las formaciones políticas casi por unanimidad, es un debate superado. Porque ni todas las víctimas han sido asesinadas por defender la libertad, hay muchas que simplemente pasaban por ahí, y en ningún caso la condición de víctima otorga la razón, ni la verdad política en ningún caso. Es una afirmación que no tiene ningún sentido y que esperamos sea corregido por la propia institución.

Artikulua osorik

Biktima den heinean pertsona horrek merezi digun errespetu eta elkartasunetik abiaturik, gure ustean, horrelako adierazpenek ezgaitu egin zuten Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordearen buru izateko, ezen kargu horrek oinarrizko eskubideak urratu zaizkion edozein pertsonarenganako errespetuzko jarrera izatea eskatzen baitu, ezinbestean. Emakume horrek, baina, batzordeburu aukeratua izan aurretik ere, uko egin zion horri, ETAk eragindakoa ez den edozein biktimarentzat mingarriak diren adjektiboak erabiliz uko egin ere. Biktima izateak ez dio inori arrazoi politikoa ematen, are gutxiago beste biktimen gainetik jartzeko baimenik ematen.

Talde gehienei, Eusko Legebiltzarreko gehiengoari, gizartearen gehiengoari eta -are okerrago- biktima askori errespeturik agertzen ez dionak ez du Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordeko buru izaterik, hain justu batzorde horren eginkizun nagusia baita giza eskubide guztiak errespetatzen direla zaintzea eta gerta litezkeen urraketa guztiak, edozein direla ere, salatzea. Horrexegatik eskatu genion, eta berriz ere eskatzen diogu, adierazpen mingarri eta iraingarriok erretiratzeko.

Baina PPren erantzuna kontrako noranzkotik joan da. Ez bakarrik ez dituzte adierazpenotan atzera egin, baizik eta beste batzuk ere gehitu dituzte: «Aralarren jarrerak higuina ematen du», esan zuen alderdi horretako presidenteak, eztabaida publikoak eskatzen duen errespetu eta begirunea berriz ere urratuz (ez baikara gutxi Espainiako eskuinak bere adierazpenetan erakutsi ohi duen errespetu falta erabatekora ohitzeko asmorik ez dugunak).

Deigarria egiten zaigu, halaber, adierazpenekiko PSE-EEren isiltasun erabatekoa. Bat al datoz sozialistak gainerakook -alegia, gizartearen erdiak baino gehiagok- «hiltzaileen estrategiaren» jarraitzaile garelako horrekin? Ez al dauka bidelagunei ezer esateko? Halaxe jardun behar al du legealdi osoan? Horixe al da guztiontzako herria ulertzeko duen ikuspegi propioa?

Sufrimendu guztiak aintzat hartzea eta besteen sufrimendua aitortzen saiatzea ez da hiltzaileei ahotsa ematea, baizik eta herri honetan motibazio politikoko hainbat biktimariok eragindako biktimak egon badirela aitortzea. Eta aitortzea guztiek merezi dutela egia, justizia eta ordaintza-eskubide berbera dutela. Baita erakundeen aitorpena ere.

Horrekin guztiarekin aldarrikatzen ari garena ez da berdintzea, ezta distantziakidetasuna ere.

Errealitatea orokorrean ikusteko, ez da behar erdian jartzea; begirada altxatzea da behar dena, bakoitza dagoen lekutik, urrunen dagoenari ere begiratzeko, inolako konparaziotan sartu gabe, baina herri honetan egon diren urraketa guztiak aitortuz.

Egon badira beregandik urrutien dauden biktimak ez aitortzeagatik erakundeek egiten dituzten aitortza ekitaldietan biktima guztiak ez direla egoten diotenak eta argumentu gisa erabiltzen dutenak. Eta hala da, bai. Baina bidea oinez egiten da. Eta horixe da, hain justu, Aralarretik sustatzen ari garena azken urteetan: biktima guztien errekonozimendua aldarrikatzen dugu, baina gu ere bustiz. ETAren eta indar armatu guztien biktimen omenezko ekitaldietan parte hartuz, baita asteburuan Tolosan egin den omenaldian ere. Lehenik eta behin, horiek guztiak aitortzeko, baina baita motibazio politikoko indarkeriak eragindako biktimak aitortzea aldarrikatzeko ere, aitortza bera merezi dutelako.

Giza eskubideak eta biktimak. Sentiberatasunik handiena merezi duen kontuzko gaia da, are gutxiago aprobetxamendu politikoa egiten jarduteko, begirada autokritikoa eta irekia eskatzen duena eta enpatia dosi handiak behar dituena: bestearen lekuan jartzea eskatzen duelako eta bere sufrimendua ulertu, ukatzen edo deskalifikatzen jardun beharrean.

Baina bigarren irakurketa bat ere badauka horrek; emakumeak ze departamenduko buru diren begiratze, alegia. Alor sozialean, hezkuntzan, kulturan… Betiko emakumeei dagokien gaietan. Aldiz, ekonomian, industrian, ogasunean… oraindik gizonezkoak.

Horixe izan da nire irakurketa, eta ez hainbeste independenteak diren ala ez. Horri ez diot aparteko garrantzirik ematen. Uste dut, gainera, gobernu batean ondo egon daitekeela independenteak sartzea, batez ere, kasu honetan bezala, beharra eta premia sentitu duelako Lopezek, jakin badakielako, kolore bakarreko gobernua osatu duela, hau da, gutxiengotik eratutako gobernua duela. Beharrezkoa izan daiteke gizarteko pertsonei tartea egitea gobernua eratzeko orduan, alderditik haratago. Kasu honetan, ordea, aukera horren alde egin dutelakoan nago, jakin bazekitelako legitimitate defizit bat zutela; bakarrik 25 parlamentariren babesarekin egin dutela gobernua; eta horregatik uste dut nabarmendu dutela hainbeste independenteen kontua.

Hasierako hausnarketara etorrita, baina, argazki horretan gehiago atentzioa deitu dit emakumeen presentzia positibok; nahiz eta, oraindik, bigarren mailako edo behintzat ez pisurik handiena duten departamentu buru izango diren.

Modu berean, ABrekin elkarlana sakontzen hasiak gara eta asmoa da elkarlan hori gai desberdinetara eramatea, ez bakarrik nazio ikuspegiari dagozkion grietan. Eguneroko arazoei modu koordinatuan erantzutea bilatzen dugu, noski, bakoitzaren esparruan dauden egoera desberdinak kontuan hartuz. Eta modu honetan, indarrak batzearekin batera, lurraldetasuna eta naziotasunaren ideia azpimarratu nahi dugu, baina ekintza sinbolikoetatik haratago, praktikan herri bat garela eta herri bezala erantzuteko gaitasuna dugula adieraziz.

Beraz, hurrengoa, Legebiltzarreko Mahaia aukeratzea izango da. Hori ostiralean izango da, goizeko 09:30ean daukagu hitzordua 75 legebiltzarkideok, lehenengo adineko mahaia eratu eta gero, bozketa bidez, Legebiltzarreko lehendakaria aukeratzeko. Hiru bozketa egin beharko ditugu. Lehenengoan, adineko mahaiak hala eskatuta, Legebiltzarreko lehendakaria aukeratzeko bozketa egingo dugu; banaka-banaka gure bozka emango dugu. Aralarren ordezkarion kasuan, akreditatzen azken aurrekoak izan garelako, azken aurrekoak izango gara bozka ematen.

Bigarren bozketa baten, bi lehendakariordeak aukeratuko ditugu bozketa bakar baten; eta hirugarren bozketa baten aukeratu beharko ditugu bi idazkariak.

Aralarrek, beste talde batzuen bezala, duela lau urte, ordezkaritza handienetik txikienera zutenen artean bozkatu zuen. Aurten, Aralarrek asmo berdina jarraitzea erabaki du, legebiltzarreko aniztasunak mahaian ere isla izan dezan, logikoena horixe dela iruditzen zaigulako, eserlekuak gehiengotik gutxiengora ordezkatzea nahiko genuke, eta printzipio horri eutsiko diogu. Aralarrek Mahaian ordezkaritza izan behar duela uste dut, hain justu, legebiltzarraren aniztasun hori agerian uzteko.
Ikusita gainera, alderdien legeari esker, herri honen gehiengo abertzalearen kontra, abertzale ez direnak izango dutela legebiltzarrean gehiengoa, Mahaiak aniztasuna erakutsi beharko lukeela uste dut.

Merezi izan du egindako bideak. Eta merezi du ere datorkigun lanak. Horixe egiteko asmoa eta gogoa dugulako zuen guztion konfiantza jaso dugun aralarkideok. 62.214 lagunek erabaki duzue guri, Aralarren proiektuari eta Aralarrek egin nahi duenari, konfiantza ematea. Guri lehenengo eta behin eskerrak ematea dagokigu, eta bigarrenik hartutako konpromisoari eutsi eta lana eta lana egitea. Hori dela gurea. Gure hitza ematen dizuegu lau urtean lanarekin bueltatuko dizuegula emandako babesa ez dizuegu hutsi egingo. Geroz eta gehiago izango garelako, herri honek merezi duelako, halaxe sinisten dugu guk ere. Hoerri honetan ezker abertzale politikoa behar duela uste dugu eta 62.214 lagunek ere bai.

Eskerrik asko, bihotzez.

Eta honek ilusioa sortzen du, konfiantza eta gero eta gehiago gara eta batuago gaude ezker abertzalea beste modu batzuetan egin nahi dugunak. Horren erakusle:

• ABk gurekin elkarlanean aritzeko batzordea eratu izana
• Gero eta jende gehiago hurbitzlen ari ziagula bereziki politika aldatu nahi duten gateak asko eta asko
• Eta azkenaldian ezagutu ditugun inkestak. Gorantza goaz, herri honetan bestelako ezker abertzalea nahi dutenak gero eta gehiago garelako.

Gero eta gehiago garelako ETAren zain egon nahi ez dugunoak, ezkerreko alternatiba abertzale sendo bat eraiki nahi dugunak. Eta sufirmenduaren zurrnbilo eratin atera nahi dugunak.

Momentu gogor hauetan ere, erabaki antidemokratikoak jasatea tokatzen zaigun honetan, bidea ez da euskaldunak, ezkerrekoak eta abertzaleak gure buruan kontra harriak botatzea.

Eskubide zapalketak eta sufrimenduaren zurrunbilotik atera ala zurrunbiloa elikatzen jarraitu, hori da herri honetako ezkertiarrak eta abertzaleak erabaki behar duguna.

ARALAR-ek zurrunbiloa apurtu nahi du, ARALAR eta itxaropenaren bidea, sufrimendua amaitzeko bidea, etorkizunaren hiru hankak batzen ditugulako: Ezkerra, abertzalea, bide politikoak.

AB, ARALAR eta milaka herritarrek batera bide hau sendotuko dugu.

Horregatik dei egiten diegu politika aldatu nahi duten guztiei, sufrimendua gainditu nahi duten guztiei, ARALARren aldeko hautua egin dezatela.

Gaur eta hemen Aralar delako aldaketaren bidea. Gaur eta hemen ARALAR delako hautu iraultzailea.

Lan ministeritzak aste honetan bertan eman dituen datuen arabera, Gipuzkoan bakarrik 3.000 langabetu gehiago daude urtarrilean, aurreko urtean baino %10 gehiago, guztira 28.700 pertsona. Baina hala ere, ez dakigu egoera zenbateraino okertuko den, ez baitauzkagu datu guztiak. Eusko Jaurlaritzak ez ditu azken enplegu erregulazioen datuak eman. Sindikatuek eta ARALARek datuak zuzenean eskatu ditugun arren, ez digute informaziorik eman. "Oraindik ez dugu datu berririk emango" izan zen Azkarragak zuzentzen duen departamendutik eman zitzaigun erantzuna, duela egun batzuk galdera zuzena egin genienean. Azken informazioa urtarrilak 22an Azkarraga sailburuak prentsaurrekoan emandakoa da, urtarrilak 15a bitartekoa. 2008an 496 ERE onartu zituen, 12.794 laguni eragin ziotenak eta urteko lehen 15 egunetan 77, beste  1.336ri eragin ziotenak. Eta horietatik %9a langileen adostasunik gabe onartu ziren.

Horiek dira azken datuak, ordutik honakorik ez dugu. Eta beraz, hor bat egiten dugu sindikatuen kritika eta salaketarekin: datuak ezkutatzen ari dira. Euskal gizarteak orohar, eta eragile politiko eta sozialek eskubidea dugu errealitatea bere osotasunean ezagutzeko. Eta hori da Eusko Jaurlaritza eta hirukoari exigitzen dioguna: eman dezatela onartzen ari diren eta tramitatzen ari diren ERE guztien gaineko informazioa. Eta batez ere, ez dezatela ERE bakar bat gehiago onartu, langileen adostasunik gabe.